Rasilez hct 300 mg - 12,5 mg

Bijsluiter: informatie voor de gebruiker
Rasilez HCT 150 mg/12,5 mg filmomhulde tabletten
Rasilez HCT 150 mg/25 mg filmomhulde tabletten
Rasilez HCT 300 mg/12,5 mg filmomhulde tabletten
Rasilez HCT 300 mg/25 mg filmomhulde tabletten
Aliskiren/hydrochloorthiazide
Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke
informatie in voor u.
-
Bewaar deze bijsluiter. Misschien hebt u hem later weer nodig.
-
Hebt u nog vragen? Neem dan contact op met uw arts of apotheker.
-
Geef dit geneesmiddel niet door aan anderen, want het is alleen aan u voorgeschreven. Het kan
schadelijk zijn voor anderen, ook al hebben zij dezelfde klachten als u.
-
Krijgt u last van bijwerkingen? Neem dan contact op met uw arts of apotheker. Dit geldt ook
voor mogelijke bijwerkingen die niet in deze bijsluiter staan. Zie rubriek 4.
Inhoud van deze bijsluiter
1.
Wat is Rasilez HCT en waarvoor wordt dit middel gebruikt?
2.
Wanneer mag u Rasilez HCT niet gebruiken of moet u er extra voorzichtig mee zijn?
3.
Hoe neemt u Rasilez HCT in?
4.
Mogelijke bijwerkingen
5.
Hoe bewaart u Rasilez HCT?
6.
Inhoud van de verpakking en overige informatie
1.
Wat is Rasilez HCT en waarvoor wordt dit middel gebruikt?
Wat is Rasilez HCT?
Rasilez HCT tabletten bevatten twee actieve bestanddelen, genaamd aliskiren en hydrochloorthiazide.
Beide bestanddelen helpen om een hoge bloeddruk (hypertensie) te reguleren.
Aliskiren is een renineremmer. Het vermindert het gehalte van angiotensine II dat het lichaam kan
produceren. Angiotensine II leidt ertoe dat de bloedvaten vernauwen, waardoor de bloeddruk stijgt.
Door een vermindering van het gehalte van angiotensine II kunnen de bloedvaten verwijden waardoor
de bloeddruk daalt.
Hydrochloorthiazide behoort tot een geneesmiddelenklasse die thiazidediuretica wordt genoemd.
Hydrochloorthiazide verhoogt de urineproductie waardoor ook de bloeddruk daalt.
Een hoge bloeddruk vormt een hogere belasting voor het hart en de slagaders. Als dit lange tijd
aanhoudt, kan dit de bloedvaten van de hersenen, het hart en de nieren beschadigen en kan dit leiden
tot een beroerte, hartfalen, hartaanval of nierfalen. Een daling van de bloeddruk tot een normale
waarde vermindert het risico op de ontwikkeling van deze aandoeningen.
Waarvoor wordt dit middel gebruikt?
Rasilez HCT wordt gebruikt om hoge bloeddruk te behandelen bij volwassen patiënten. Het wordt
gebruikt bij patiënten bij wie de bloeddruk niet voldoende onder controle kan worden gebracht met
aliskiren of hydrochloorthiazide alleen. Het kan ook worden gebruikt bij patiënten bij wie de
bloeddruk voldoende onder controle is gebracht met aliskiren en hydrochloorthiazide ingenomen als
aparte tabletten ter vervanging van dezelfde dosis van de twee actieve stoffen.
2.
Wanneer mag u Rasilez HCT niet gebruiken of moet u er extra voorzichtig mee zijn?
148
Wanneer mag u dit middel niet gebruiken?
-
U bent allergisch voor aliskiren of hydrochloorthiazide, van sulfonamiden afgeleide
geneesmiddelen (geneesmiddelen die worden gebruikt om borst of urineweginfecties te
behandelen) of voor een van de andere stoffen in dit geneesmiddel. Deze stoffen kunt u vinden
in rubriek 6.
-
als u de volgende vormen van angio-oedeem hebt gehad (moeilijkheden om te ademen, of te
slikken, of zwelling van het gezicht, de handen en voeten, ogen, lippen en/of tong):
-
angio-oedeem wanneer u aliskiren inneemt;
-
erfelijk angio-oedeem;
-
angio-oedeem zonder enige bekende oorzaak;
-
u bent meer dan 3 maanden zwanger. Rasilez HCT wordt ook niet aanbevolen vroeg tijdens de
zwangerschap – zie rubriek “Zwangerschap”;
-
u hebt ernstige lever- of nierproblemen;
-
u kunt niet plassen (anurie);
-
het kaliumgehalte in uw bloed is te laag ondanks behandeling;
-
het natriumgehalte in uw bloed is te laag;
-
het calciumgehalte in uw bloed is te hoog;
-
u hebt jicht (urinezuurkristallen in de gewrichten);
-
als u ciclosporine (een geneesmiddel gebruikt bij transplantatie om orgaanafstoting te
voorkomen of voor andere aandoeningen, bijv. reumatoïde artritis of atopische dermatitis),
itraconazol (een geneesmiddel om schimmelinfecties te behandelen), of kinidine (een
geneesmiddel om het hartritme te verbeteren) gebruikt;
-
als u diabetes heeft of een nierfunctiestoornis en u wordt behandeld met een van de volgende
groepen geneesmiddelen die gebruikt worden om hoge bloeddruk te behandelen:
-
een angiotensineconverterend enzymremmer zoals enalapril, lisinopril, ramipril
of
-
een angiotensine II-receptorantagonist zoals valsartan, telmisartan, irbesartan.
Als een van bovenstaande op u van toepassing is, neem dan geen Rasilez HCT in en raadpleeg
uw arts.
Wanneer moet u extra voorzichtig zijn met dit middel?
Neem contact op met uw arts voordat u dit middel gebruikt:
-
als u een gestoorde nierfunctie hebt zal uw arts zorgvuldig overwegen of Rasilez HCT geschikt
is voor u en zal hij u zorgvuldig willen controleren;
-
als u een niertransplantaat hebt gehad;
-
als u leverproblemen hebt;
-
als u hartproblemen hebt;
-
als u reeds angio-oedeem hebt gehad (moeilijkheden om te ademen of te slikken, of zwelling
van het gezicht, handen en voeten, ogen, lippen en/of tong). Als dit gebeurt, stop dan de inname
van Rasilez HCT en neem contact op met uw arts;
-
als u diabetes (hoog suikergehalte in uw bloed) hebt;
-
als u hoge waarden van cholesterol of vetten in uw bloed hebt;
-
als u lijdt aan een ziekte die lupus erythematodes wordt genoemd (ook wel “lupus” of “SLE”
genoemd);
-
als u lijdt aan allergie of astma;
-
als u een van de volgende groepen geneesmiddelen neemt die ingenomen worden om hoge
bloeddruk te behandelen:
-
een angiotensineconverterend enzymremmer zoals enalapril, lisinopril, ramipril
of
-
een angiotensine II-receptorantagonist zoals valsartan, telmisartan, irbesartan.
-
als u op een zoutarm dieet staat;
-
als u tekenen en symptomen zoals abnormale dorst, droge mond, algehele zwakte, slaperigheid,
spierpijn of krampen, misselijkheid, overgeven of een uitzonderlijk snelle hartslag hebt die
kunnen duiden op een overmatig effect van hydrochloorthiazide;
-
als u huidreacties zoals uitslag krijgt nadat u in de zon bent geweest;
149
-
-
-
als u een vermindering van uw gezichtsvermogen of oogpijn ervaart. Dit kunnen symptomen
zijn van een verhoging van uw oogdruk en kan voorkomen binnen uren of weken na inname van
Rasilez HCT. Dit kan tot blijvende vermindering van het gezichtsvermogen leiden, indien niet
behandeld;
als u een stenose hebt van een renale arterie (een vernauwing van bloedvaten naar één of beide
nieren);
als u ernstig congestief hartfalen hebt (een aandoening van het hart waarbij het hart niet
voldoende bloed kan rondpompen in het lichaam).
Uw arts zal regelmatig uw nierfunctie, bloeddruk en het aantal elektrolyten (bv. kalium) in uw bloed
controleren.
Zie ook de informatie in de rubriek “Wanneer mag u dit middel niet gebruiken?”
Vertel het aan uw arts als u denkt dat u zwanger bent (of zou kunnen worden). Rasilez HCT wordt
niet aanbevolen vroeg tijdens de zwangerschap en moet niet ingenomen worden als u meer dan
3 maanden zwanger bent omdat het ernstige schade kan veroorzaken bij uw baby als u het in die
periode gebruikt (zie rubriek “Zwangerschap”).
Kinderen en jongeren tot 18 jaar
Het gebruik van Rasilez HCT bij kinderen en jongeren tot 18 jaar wordt niet aanbevolen.
Ouderen
Bij de meerderheid van de patiënten die 65 jaar zijn of ouder geeft de dosis van 300 mg aliskiren geen
bijkomend voordeel bij de bloeddrukverlaging in vergelijking met de 150 mg dosis.
Gebruikt u nog andere geneesmiddelen?
Gebruikt u naast Rasilez HCT nog andere geneesmiddelen, of hebt u dat kort geleden gedaan of
bestaat de mogeljkheid dat u in de nabije toekomst andere geneesmiddelen gaat gebruiken? Vertel dat
dan uw arts of apotheker.
Het is met name belangrijk om uw arts in te lichten als u de volgende geneesmiddelen gebruikt:
-
lithium (een geneesmiddel dat gebruikt wordt om sommige types depressie te behandelen);
-
geneesmiddelen of andere stoffen die het kaliumgehalte in uw bloed verhogen, waaronder
kaliumsupplementen of zoutvervangingsmiddelen die kalium bevatten, kaliumsparende
geneesmiddelen en heparine;
-
geneesmiddelen die het kaliumgehalte in uw bloed kunnen verminderen, zoals diuretica
(plaspillen), corticosteroïden, laxeermiddelen, carbenoloxolon, amfotericine of penicilline G;
-
geneesmiddelen die
“torsades de pointes”
(onregelmatige hartslag) kunnen veroorzaken, zoals
antiaritmica (geneesmiddelen gebruikt om hartproblemen te behandelen) en sommige
antipsychotica;
-
geneesmiddelen die het natriumgehalte in uw bloed kunnen verminderen, zoals antidepressiva,
antipsychotica, anti-epileptica (carbamazepine);
-
pijnstillers, zoals niet-steroïdale ontstekingsremmers (NSAIDs), inclusief selectieve cyclo-
oxygenase-2-remmers (Cox-2-remmers);
-
geneesmiddelen om de bloeddruk te verlagen, inclusief methyldopa, een angiotensine II-
receptorantagonist of een angiotensineconverterend enzymremmer (zie ook de informatie in
rubriek “Wanneer mag u dit middel niet gebruiken?” en “Wanneer moet u extra voorzichtig zijn
met dit middel?”);
-
geneesmiddelen om de bloeddruk te verhogen zoals noradrenaline of adrenaline;
-
digoxine of andere digitalisglycosiden (geneesmiddelen gebruikt om hartaandoeningen te
behandelen);
-
vitamine D en calciumzouten;
-
geneesmiddelen voor de behandeling van diabetes (orale middelen zoals metformine of
insulines);
-
geneesmiddelen die het bloedsuikergehalte kunnen verhogen, zoals bètablokkers en diazoxide;
150
-
-
-
-
-
-
-
-
-
geneesmiddelen voor de behandeling van jicht, zoals allopurinol;
anticholinergica (geneesmiddelen die gebruikt worden voor de behandeling van diverse
aandoeningen zoals maag-darmkrampen, blaasspasmen, astma, reisziekte, spierspasmen, de
ziekte van Parkinson en als aanvulling op anesthesie);
amantadine (een geneesmiddel dat gebruikt wordt om Parkinson te behandelen, ook gebruikt
voor de behandeling of de preventie van bepaalde aandoeningen veroorzaakt door virussen);
cholestyramine, colestipol of andere harsen (stoffen die voornamelijk gebruikt worden voor de
behandeling van een hoog vetgehalte in het bloed);
cytotoxische geneesmiddelen (gebruikt voor de behandeling van kanker), zoals methotrexaat of
cyclofosfamide;
spierrelaxantia (geneesmiddelen die gebruikt worden tijdens operaties om de spieren te
ontspannen);
alcohol, slaappillen en anesthetica (geneesmiddelen die ervoor zorgen dat patiënten geopereerd
kunnen worden en andere procedures kunnen ondergaan);
jodiumhoudende contraststoffen (middelen gebruikt bij onderzoeken met beeldvorming);
geneesmiddelen tegen artritis.
Als u een van de volgende geneesmiddelen inneemt, is het mogelijk dat uw arts uw dosis moet
wijzigen en/of andere voorzorgsmaatregelen moet nemen:
-
furosemide of torasemide, geneesmiddelen die behoren tot de klasse van diuretica, of plaspillen,
die gebruikt worden om de hoeveelheid urine die u produceert te verhogen;
-
sommige geneesmiddelen die gebruikt worden om infecties te behandelen, zoals ketoconazol;
-
verapamil, een geneesmiddel dat gebruikt wordt om de bloeddruk te verlagen, om het hartritme
te verbeteren, of om angina pectoris te behandelen.
Waarop moet u letten met eten en drinken?
U moet vermijden dit geneesmiddel in te nemen samen met vruchtensap en/of dranken die
plantaardige extracten bevatten (waaronder kruidenthee).
Zwangerschap
Neem dit geneesmiddel niet in als u zwanger bent (zie rubriek “Wanneer mag u dit middel niet
gebruiken?”). Als u zwanger wordt terwijl u dit geneesmiddel gebruikt, moet u onmiddellijk stoppen
het te gebruiken en met uw arts overleggen. Bent u zwanger, denkt u zwanger te zijn of wilt u zwanger
worden? Neem dan contact op met uw arts of apotheker voordat u dit geneesmiddel gebruikt. Uw arts
zal u normaal gesproken adviseren te stoppen met het gebruik van Rasilez HCT voordat u zwanger
wordt, en zal u adviseren om een ander geneesmiddel te nemen in plaats van Rasilez HCT. Het
gebruik van Rasilez HCT wordt tijdens de zwangerschap afgeraden, en het mag niet worden gebruikt
wanneer u langer dan 3 maanden zwanger bent, omdat het bij gebruik na de derde maand van de
zwangerschap ernstig letsel bij uw baby kan veroorzaken.
Borstvoeding
Vertel het aan uw arts als u borstvoeding geeft of wilt starten met het geven van borstvoeding. Het
gebruik van Rasilez HCT wordt afgeraden bij vrouwen die borstvoeding geven, en uw arts kan een
andere behandeling voor u kiezen als u borstvoeding wilt geven.
Rijvaardigheid en het gebruik van machines
Dit geneesmiddel kan u duizelig maken. Rijd niet of gebruik geen gereedschap of machines als u dit
symptoom ervaart.
Rasilez HCT bevat lactose en tarwezetmeel
Rasilez HCT bevat lactose (melksuiker). Indien uw arts u heeft meegedeeld dat u bepaalde suikers
niet verdraagt, neem dan contact op met uw arts voordat u dit geneesmiddel inneemt.
Rasilez HCT bevat tarwezetmeel en is geschikt voor mensen met coeliakie. Patiënten met een
overgevoeligheid voor tarwe (anders dan coeliakie) dienen dit geneesmiddel niet te gebruiken.
151
3.
Hoe neemt u Rasilez HCT in?
Gebruik dit geneesmiddel altijd precies zoals uw arts u dat heeft verteld. Twijfelt u over het juiste
gebruik? Neem dan contact op met uw arts of apotheker.
De gebruikelijke dosering van Rasilez HCT is één tablet per dag. Het bloeddrukverlagend effect is
aanwezig binnen één week na het begin van de behandeling.
Rasilez HCT kan aan u voorgeschreven zijn omdat uw vorige behandeling met een geneesmiddel dat
een van de actieve stoffen van Rasilez HCT bevat uw bloeddruk niet genoeg verlaagde. Als dit het
geval is, zal uw arts u vertellen hoe over te gaan van die behandeling naar Rasilez HCT.
Toedieningswijze
Slik de tablet in zijn geheel in met water. U moet dit geneesmiddel eenmaal per dag innemen samen
met een lichte maaltijd, bij voorkeur elke dag op hetzelfde tijdstip. U moet vermijden dit
geneesmiddel in te nemen samen met vruchtensap en/of dranken die plantaardige extracten bevatten
(waaronder kruidenthee). Tijdens de behandeling kan uw arts uw dosering aanpassen afhankelijk van
de reactie van uw bloeddruk.
Hebt u te veel van dit middel ingenomen?
Als u per ongeluk teveel Rasilez HCT tabletten hebt ingenomen, raadpleeg dan onmiddellijk een arts.
Mogelijk heeft u medische zorg nodig.
Bent u vergeten dit middel in te nemen?
Als u een dosis van dit geneesmiddel vergeet in te nemen, neem het dan in zodra u het zich herinnert
en neem vervolgens de volgende dosis in op het gebruikelijke tijdstip. Als u zich de vergeten dosis pas
de volgende dag herinnert, dient u gewoonweg de volgende tablet op het gebruikelijke tijdstip in te
nemen.
Neem geen
dubbele dosis (twee tabletten in één keer) om een vergeten dosis in te halen.
Stop niet met het innemen van dit geneesmiddel,
ook als u zich goed voelt tenzij uw arts u zegt dit
te doen.
Mensen met een hoge bloeddruk merken vaak niet de symptomen van de aandoening op. Velen voelen
zich vrij normaal. Het is zeer belangrijk dat u dit geneesmiddel precies inneemt zoals uw arts u heeft
verteld om de beste resultaten te krijgen en om het risico van bijwerkingen te verminderen. Houd u
aan de afspraken met de arts, zelfs als u zich goed voelt.
Hebt u nog andere vragen over het gebruik van dit geneesmiddel? Neem dan contact op met uw
arts of apotheker.
4.
Mogelijke bijwerkingen
Zoals elk geneesmiddel kan ook dit geneesmiddel bijwerkingen hebben, al krijgt niet iedereen
daarmee te maken.
De meest voorkomende bijwerking van Rasilez HCT is diarree.
Zoals bij elke combinatie van twee actieve bestanddelen kunnen bijwerkingen die verband houden
met elk individueel bestanddeel niet uitgesloten worden. De bijwerkingen die eerder zijn gemeld met
een van de actieve stoffen (aliskiren en hydrochloorthiazide) van Rasilez HCT en hieronder vermeld
kunnen zich voordoen met Rasilez HCT.
Sommige bijwerkingen kunnen ernstig zijn:
Enkele patiënten hebben deze ernstige bijwerkingen gekregen.
Als een van de volgende
bijwerkingen optreedt, moet u onmiddellijk uw arts raadplegen:
152
Ernstige allergische reactie, met symptomen zoals huiduitslag, jeuk, zwelling van het gezicht of
lippen of tong, moeilijkheden om te ademen, duizeligheid
(zelden: komt voor bij maximaal 1 op
1.000 gebruikers).
Misselijkheid, verlies van eetlust, donker gekleurde urine of geelkleuring van huid en ogen
(verschijnselen van leverfunctiestoornis)
(frequentie niet bekend).
Andere bijwerkingen kunnen zijn:
Zeer vaak (komt voor bij meer dan 1 op 10 gebruikers):
Laag kaliumgehalte in het bloed
Verhoogd vetgehalte in het bloed
Vaak (komt voor bij maximaal 1 op 10 gebruikers):
Diarree
Gewrichtspijn (artralgie)
Hoge kaliumspiegel in het bloed
Duizeligheid
Hoog urinezuurgehalte in het bloed
Laag magnesiumgehalte in het bloed
Laag natriumgehalte in het bloed
Duizeligheid, flauwvallen bij opstaan
Verminderde eetlust
Misselijkheid en braken
Jeukende huiduitslag en andere types van huiduitslag
Onvermogen om een erectie te krijgen of te behouden
Soms (komt voor bij maximaal 1 op 100 gebruikers):
Lage bloeddruk
Huiduitslag (dit kan ook een verschijnsel zijn van allergische reacties of angio-oedeem – zie
“Zelden” voorkomende bijwerkingen hieronder)
Nieraandoeningen inclusief acuut nierfalen (sterk verminderde urineproductie)
Gezwollen handen, enkels of voeten (perifeer oedeem)
Ernstige huidreacties (toxische epidermale necrolyse en/of mondslijmvlies reacties – rode huid,
blaarvorming van de lippen, ogen of mond, schilferen van de huid, koorts)
Hartkloppingen
Hoesten
Jeuk
Jeukende huiduitslag (urticaria)
Verhoogde leverenzymen
Zelden (komt voor bij maximaal 1 op 1.000 gebruikers):
Ernstige allergische reactie (anafylactische reactie), allergische reacties (overgevoeligheid) en
angio-oedeem (met klachten zoals problemen om te ademen, te slikken, huiduitslag, jeuk,
netelroos of zwelling van het gelaat, handen en voeten, ogen, lippen en/of tong, duizeligheid)
Stijging van het creatininegehalte in het bloed
Rode huid (erytheem)
Laag aantal bloedplaatjes (soms met bloeding of blauwe plekken onder de huid)
Hoog calciumgehalte in het bloed
Hoog suikergehalte in het bloed
Verslechtering van de metabole toestand bij diabetes
Sombere stemming (ernstige neerslachtigheid)
Slaapstoornissen
Hoofdpijn
Tinteling of gevoelloosheid
153
Gezichtsstoornis
Onregelmatige hartslag
Buikklachten
Verstopping
Leveraandoening die gepaard kan gaan met gele huid en ogen
Verhoogde gevoeligheid van de huid voor de zon
Suiker in de urine
Zeer zelden (komt voor bij maximaal 1 op 10.000 gebruikers):
Koorts, keelpijn of mondzweren, vaker infecties (geen of lage aantallen witte bloedcellen)
Bleke huid, vermoeidheid, kortademigheid, donkergekleurde urine (hemolytische anemie)
Huiduitslag, jeuk, netelroos (galbulten), problemen met ademhalen of slikken, duizeligheid
(overgevoeligheidsreacties)
Verwardheid, vermoeidheid, spiertrekkingen en spasmen, snelle ademhaling (hypochloremische
alkalose)
Ademhalingsmoeilijkheden met koorts, hoesten, piepende ademhaling, kortademigheid
(ademnood, inclusief pneumonitis en longoedeem)
Ernstige pijn in de bovenbuik (ontsteking van de alvleesklier)
Huiduitslag in het gezicht, gewrichtspijn, spieraandoeningen, koorts (lupus erythematosus)
Bloedvatontsteking met symptomen zoals huiduitslag, paarsrode vlekken, koorts (vasculitis)
Ernstige huidaandoening die huiduitslag, een rode huid, blaren op de lippen, ogen of mond,
schilferende huid en koorts veroorzaakt (toxische epidermale necrolyse)
Niet bekend (kan met de beschikbare gegevens niet worden bepaald):
Zwakte
Blauwe plekken en veelvuldige infecties (aplastische anemie)
Vermindering van gezichtsvermogen of oogpijn door hoge druk (een mogelijk teken van acuut
geslotenhoekglaucoom)
Ernstige huidaandoening die huiduitslag veroorzaakt, rode huid, blaarvorming op de lippen,
ogen of mond, schilferende huid, koorts (multiform erytheem)
Spierspasmen
Ernstige gedaalde urineproductie (mogelijk teken van nieraandoening of nierfalen), zwakte
(asthenie)
Koorts
Draaiduizeligheid
Als een van deze u ernstig treft, neem dan contact op met uw arts. Het is mogelijk dat u moet
stoppen met de inname van Rasilez HCT.
Het melden van bijwerkingen
Krijgt u last van bijwerkingen, neem dan contact op met uw arts of apotheker. Dit geldt ook voor
mogelijke bijwerkingen die niet in deze bijsluiter staan. U kunt bijwerkingen ook rechtstreeks melden
via het nationale meldsysteem zoals vermeld in
aanhangsel V.
Door bijwerkingen te melden, kunt u
ons helpen meer informatie te verkrijgen over de veiligheid van dit geneesmiddel.
5.
Hoe bewaart u Rasilez HCT?
Buiten het zicht en bereik van kinderen houden.
Gebruik dit geneesmiddel niet meer na de uiterste houdbaarheidsdatum. Die is te vinden op de doos.
Daar staat een maand en een jaar. De laatste dag van die maand is de uiterste houdbaarheidsdatum.
Bewaren beneden 30°C.
Bewaar in de oorspronkelijke verpakking ter bescherming tegen vocht.
6.
Inhoud van de verpakking en overige informatie
154
Welke stoffen zitten er in dit middel?
-
Elke Rasilez HCT 150 mg/12,5 mg filmomhulde tablet bevat 150 mg aliskiren (als
hemifumaraat) en 12,5 mg hydrochloorthiazide. De andere stoffen in dit middel zijn:
microkristallijne cellulose, crospovidon, lactosemonohydraat, tarwezetmeel, povidon,
magnesiumstearaat, colloïdaal siliciumdioxide, talk, hypromellose, macrogol, titaandioxide
(E171).
-
Elke Rasilez HCT 150 mg/25 mg filmomhulde tablet bevat 150 mg aliskiren (als hemifumaraat)
en 25 mg hydrochloorthiazide. De andere stoffen in dit middel zijn: microkristallijne cellulose,
crospovidon, lactosemonohydraat, tarwezetmeel, povidon, magnesiumstearaat, colloïdaal
siliciumdioxide, talk, hypromellose, macrogol, titaandioxide (E171), rood ijzeroxide (E172),
geel ijzeroxide (E172).
-
Elke Rasilez HCT 300 mg/12,5 mg filmomhulde tablet bevat 300 mg aliskiren (als
hemifumaraat) en 12,5 mg hydrochloorthiazide. De andere stoffen in dit middel zijn:
microkristallijne cellulose, crospovidon, lactosemonohydraat, tarwezetmeel, povidon,
magnesiumstearaat, colloïdaal siliciumdioxide, talk, hypromellose, macrogol, titaandioxide
(E171), rood ijzeroxide (E172), zwart ijzeroxide (E172).
-
Elke Rasilez HCT 300 mg/25 mg filmomhulde tablet bevat 300 mg aliskiren (als hemifumaraat)
en 25 mg hydrochloorthiazide. De andere stoffen in dit middel zijn: microkristallijne cellulose,
crospovidon, lactosemonohydraat, tarwezetmeel, povidon, magnesiumstearaat, colloïdaal
siliciumdioxide, talk, hypromellose, macrogol, titaandioxide (E171), rood ijzeroxide (E172),
geel ijzeroxide (E172).
Hoe ziet Rasilez HCT eruit en hoeveel zit er in een verpakking?
Rasilez HCT 150 mg/12,5 mg filmomhulde tabletten zijn witte, ovale filmomhulde tabletten met de
opdruk ‘LCI’ op de ene zijde en ‘NVR’ op de andere zijde.
Rasilez HCT 150 mg/25 mg filmomhulde tabletten zijn lichtgele, ovale filmomhulde tabletten met de
opdruk ‘CLL’ op de ene zijde en ‘NVR’ op de andere zijde.
Rasilez HCT 300 mg/12,5 mg filmomhulde tabletten zijn paarswitte, ovale filmomhulde tabletten met
de opdruk ‘CVI’ op de ene zijde en ‘NVR’ op de andere zijde.
Rasilez HCT 300 mg/25 mg filmomhulde tabletten zijn lichtgele, ovale filmomhulde tabletten met de
opdruk ‘CVV’ op de ene zijde en ‘NVR’ op de andere zijde.
Rasilez HCT is verkrijgbaar in verpakkingen met 7, 14, 28, 30, 50, 56, 90 of 98 tabletten.
Verpakkingen met 90 (3x30), 98 (2x49) of 280 (20x14) tabletten zijn multiverpakkingen.
Het kan voorkomen dat niet alle verpakkingsgrootten of sterktes in de handel worden gebracht in uw
land.
Houder van de vergunning voor het in de handel brengen
Novartis Europharm Limited
Wimblehurst Road
Horsham
West Sussex, RH12 5AB
Verenigd Koninkrijk
Fabrikant
Novartis Farma S.p.A.
Via Provinciale Schito 131
I-80058 Torre Annunziata/NA
Italië
Neem voor alle informatie met betrekking tot dit geneesmiddel contact op met de lokale
vertegenwoordiger van de houder van de vergunning voor het in de handel brengen:
België/Belgique/Belgien
155
Lietuva
Novartis Pharma N.V.
Tél/Tel: +32 2 246 16 11
България
Novartis Pharma Services Inc.
Тел.: +359 2 489 98 28
Česká republika
Novartis s.r.o.
Tel: +420 225 775 111
Danmark
Novartis Healthcare A/S
Tlf: +45 39 16 84 00
Deutschland
Novartis Pharma GmbH
Tel: +49 911 273 0
Eesti
Novartis Pharma Services Inc.
Tel: +372 66 30 810
Ελλάδα
Novartis (Hellas) A.E.B.E.
Τηλ: +30 210 281 17 12
España
Novartis Farmacéutica, S.A.
Tel: +34 93 306 42 00
France
Novartis Pharma S.A.S.
Tél: +33 1 55 47 66 00
Hrvatska
Novartis Hrvatska d.o.o.
Tel. +385 1 6274 220
Ireland
Novartis Ireland Limited
Tel: +353 1 260 12 55
Ísland
Vistor hf.
Sími: +354 535 7000
Italia
Novartis Farma S.p.A.
Tel: +39 02 96 54 1
Κύπρος
Novartis Pharma Services Inc.
Τηλ: +357 22 690 690
Latvija
156
Novartis Pharma Services Inc.
Tel: +370 5 269 16 50
Luxembourg/Luxemburg
Novartis Pharma N.V.
Tél/Tel: +32 2 246 16 11
Magyarország
Novartis Hungária Kft. Pharma
Tel.: +36 1 457 65 00
Malta
Novartis Pharma Services Inc.
Tel: +356 2122 2872
Nederland
Novartis Pharma B.V.
Tel: +31 26 37 82 111
Norge
Novartis Norge AS
Tlf: +47 23 05 20 00
Österreich
Novartis Pharma GmbH
Tel: +43 1 86 6570
Polska
Novartis Poland Sp. z o.o.
Tel.: +48 22 375 4888
Portugal
Novartis Farma - Produtos Farmacêuticos, S.A.
Tel: +351 21 000 8600
România
Novartis Pharma Services Romania SRL
Tel: +40 21 31299 01
Slovenija
Novartis Pharma Services Inc.
Tel: +386 1 300 75 50
Slovenská republika
Novartis Slovakia s.r.o.
Tel: +421 2 5542 5439
Suomi/Finland
Novartis Finland Oy
Puh/Tel: +358 (0)10 6133 200
Sverige
Novartis Sverige AB
Tel: +46 8 732 32 00
United Kingdom
Novartis Pharma Services Inc.
Tel: +371 67 887 070
Novartis Pharmaceuticals UK Ltd.
Tel: +44 1276 698370
Deze bijsluiter is voor het laatst goedgekeurd in
Andere informatiebronnen
Meer informatie over dit geneesmiddel is beschikbaar op de website van het Europees
Geneesmiddelenbureau (http://www.ema.europa.eu).
157
Bijlage IV
Wetenschappelijke conclusies, redenen voor wijziging van de
voorwaarden verbonden aan de vergunningen voor het in de handel
brengen en gedetailleerde toelichting op de wetenschappelijke redenen
voor de verschillen met de aanbeveling van het PRAC
158
Wetenschappelijke conclusies en gedetailleerde toelichting op de
wetenschappelijke redenen voor de verschillen met de aanbeveling van
het PRAC
1 – Algehele samenvatting van de wetenschappelijke beoordeling door het PRAC
Het renine-angiotensinesysteem (RAS) is een hormoonsysteem dat de bloeddruk en de vochtbalans
reguleert. Op het RAS inwerkende middelen werken door verschillende stadia van het renine-
angiotensinesysteem te blokkeren, waardoor de bloeddruk wordt verlaagd, en het gebruik ervan bij
de behandeling van hypertensie en de complicaties hiervan (waaronder acuut myocardinfarct,
congestief hartfalen en chronische nierziekte) wordt in veel huidige klinische richtsnoeren
aanbevolen. Op het RAS inwerkende middelen omvatten angiotensineconverterende
enzymremmers (ACE-remmers) zoals benazepril, captopril, cilazapril, delapril, enalapril, fosinopril,
imidapril, lisinopril, moëxipril, perindopril, quinapril, ramipril, spirapril, trandolapril en zofenopril),
angiotensinereceptorblokkers (ARB’s) zoals candesartan, telmisartan, valsartan, irbesartan,
eprosartan, olmesartan, losartan en azilsartan en directe renineremmers zoals aliskiren.
Het concept van dubbele RAS-blokkade via gecombineerd gebruik van verschillende op het RAS
inwerkende middelen ontstond aan het eind van de jaren 1990 op basis van een proefmodel waarin
werd verondersteld dat gecombineerd gebruik van een ARB, een ACE-remmer of aliskiren een meer
complete blokkade van het RAS teweeg zou kunnen brengen, wat zich zou kunnen vertalen in
betere controle over de bloeddruk en nefroprotectieve en cardioprotectieve effecten. De afgelopen
jaren zijn echter nieuwe gegevens beschikbaar gekomen die twijfels hebben doen rijzen over de
werkzaamheid en waardoor veiligheidsproblemen zijn vastgesteld in verband met therapie met
dubbele RAS-blokkade via gecombineerd gebruik van ACE-remmers, ARB’s of aliskiren. Met name
de publicatie van een meta-analyse door Makani et al
1
m.b.t. meer dan 68 000 patiënten zorgde
voor bezorgdheid dat het combineren van verschillende op het RAS inwerkende middelen, in
vergelijking met het gebruik van één enkel op het RAS inwerkend middel, gepaard kan gaan met
een verhoogd risico op hyperkaliëmie, hypotensie en nierfalen. Daarnaast wees de meta-analyse
erop dat het gebruik van meerdere op het RAS inwerkende middelen voor wat betreft het
verminderen van de totale mortaliteit mogelijk geen gunstigere werking heeft dan het gebruik van
één enkel op het RAS inwerkend middel. Er werd opgemerkt dat het Comité voor geneesmiddelen
voor menselijk gebruik (CHMP) krachtens artikel 20 van Verordening (EG) nr. 726/2004 al een
beoordeling
2
had uitgevoerd voor aliskiren-bevattende producten, waarbij werd geconcludeerd dat
deze producten gecontra-indiceerd dienen te zijn bij patiënten met diabetes mellitus of matige tot
ernstige nierinsufficiëntie die ACE-remmers of ARB’s gebruiken.
Na bestudering van het nieuwe beschikbare bewijsmateriaal uit de wetenschappelijke literatuur en
gezien de ernst van de vastgestelde veiligheidsproblemen, besloot het Italiaanse
geneesmiddelenbureau (AIFA) op 17 april een beoordeling krachtens artikel 31 van Richtlijn
2001/83/EG van de Raad te initiëren, waarbij de zaak werd doorverwezen naar het
Risicobeoordelingscomité voor geneesmiddelenbewaking (PRAC) en waarbij het PRAC werd
verzocht een aanbeveling te doen over de baten/risicoverhouding van therapie met dubbele RAS-
blokkade via gecombineerd gebruik van ACE-remmers, ARB´s of aliskiren en of eventuele
reguleringsmaatregelen dienen te worden genomen m.b.t. de vergunningen voor het in de handel
brengen van de bij deze procedure betrokken producten.
Makani H, Bangalore S, Desouza KA, Shah A, Messerli FH. Efficacy and safety of dual blockade of the renin-
angiotensin system: meta-analysis of randomized trials. BMJ. 2013 Jan 28;346:f360. doi: 10.1136/bmj.f360.
2
European Medicines Agency recommends new contraindications and warnings for aliskiren-containing medicines,
17/02/2012,
http://www.ema.europa.eu/ema/index.jsp?curl=pages/news_and_events/news/2012/02/news_detail_001446.jsp&mi
d=WC0b01ac058004d5c1
1
159
Het PRAC beoordeelde het geheel aan beschikbare gegevens, waaronder klinische proeven, meta-
analyse en publicaties, de antwoorden van de handelsvergunninghouder alsmede het rapport van
de Wetenschappelijke Adviesgroep m.b.t. cardiovasculaire kwesties (SAG CVS). Het PRAC was van
mening dat er een aanzienlijke hoeveelheid bewijsmateriaal uit grote klinische proeven en meta-
analyses is dat overtuigend aantoont dat therapie met dubbele RAS-blokkade via gecombineerd
gebruik van ACE-remmers, ARB´s of aliskiren in vergelijking met monotherapie gepaard gaat met
een verhoogd risico op bijwerkingen, waaronder hypotensie, hyperkaliëmie en nierfalen, met name
bij patiënten met diabetische nefropathie. Dit is bijzonder zorgwekkend, aangezien deze patiënten
en patiënten met nierinsufficiëntie al bijzonder vatbaar zijn voor het ontwikkelen van
hyperkaliëmie.
Het PRAC oordeelde dat de beschikbare werkzaamheidsgegevens aangeven dat therapie met
dubbele RAS-blokkade bij de algemene patiëntenpopulatie geen significant voordeel biedt, hoewel
er aanwijzingen zijn dat sommige geselecteerde subpopulaties van patiënten voordeel kunnen
hebben van deze therapie met dubbele RAS-blokkade. Met name uit een aantal onderzoeken bij
patiënten met hartfalen is gebleken dat het toevoegen van een tweede op het RAS inwerkend
middel bij patiënten met hartfalen de ziekenhuisopnames vanwege hartfalen kan verminderen, wat
als een betekenisvol klinisch eindpunt wordt beschouwd. Het PRAC concludeerde daarom dat
therapie met dubbele RAS-blokkade niet standaard dient te worden gebruikt bij de behandeling
van hartfalen en niet wordt aanbevolen bij de algemene populatie, hoewel het van voordeel kan
zijn bij bepaalde patiënten die symptomatisch blijven terwijl ze monotherapie krijgen of die anders
geen alternatieve therapieën kunnen gebruiken, waaronder mogelijk patiënten met diabetische
nefropathie. Behandeling dient alleen plaats te vinden onder toezicht van een specialist en op
voorwaarde van frequente nauwlettende controle van nierfunctie, elektrolyten en bloeddruk.
Het PRAC oordeelde dat het geheel aan beschikbare gegevens er sterk op wijst dat de vastgestelde
problemen m.b.t. de veiligheid en het gebrek aan werkzaamheid een klasse-effect zijn en was
daarom van mening dat de conclusies van de beoordeling van toepassing zijn op alle bij de
procedure betrokken werkzame stoffen.
Het PRAC was van mening dat de tijdens deze procedure vastgestelde problemen m.b.t. de
veiligheid en het gebrek aan werkzaamheid van therapie met dubbele RAS-blokkade adequaat
kunnen worden beheerst door veranderingen in de productinformatie, zonder dat hiervoor
aanvullende risicobeperkende maatregelen nodig zijn. Het PRAC concludeerde daarom dat de
productinformatie van alle op het RAS inwerkende middelen dient te worden herzien om de
vastgestelde risico’s weer te geven en een leidraad te vormen voor voorschrijvers en patiënten. Er
werd een waarschuwing ingevoegd om te vermelden dat therapie met dubbele RAS-blokkade via
gecombineerd gebruik van ACE-remmers, ARB’s of aliskiren niet wordt aanbevolen en, indien zulks
absoluut noodzakelijk wordt geacht, alleen dient plaats te vinden onder toezicht van een specialist
en op voorwaarde van frequente nauwlettende controle van nierfunctie, elektrolyten en bloeddruk.
Het PRAC gaf echter, op basis van gegevens uit de onderzoeken ONTARGET
3
en VA NEPHRON-D
4
,
duidelijk aan dat ACE-remmers en ARB’s niet gelijktijdig mogen worden gebruikt bij patiënten met
diabetische nefropathie. Het PRAC was ook van mening dat de op de gegevens van onderzoek
ALTITUDE
5
gebaseerde contra-indicatie m.b.t. het gelijktijdige gebruik van ACE-remmers of ARB’s
met aliskiren-bevattende producten bij patiënten met diabetes mellitus of nierinsufficiëntie
(glomerulaire filtratiesnelheid (GFR) < 60 ml/min/1,73 m
2
) werd bevestigd door de beoordeelde
aanvullende gegevens en dat deze ook dient te worden geïmplementeerd in de productinformatie
van ARB’s en ACE-remmers. Voor candesartan- en valsartan-bevattende producten, die ook zijn
goedgekeurd bij de behandeling van hartfalen, werd aanvullende informatie overeengekomen om
het feit weer te geven dat therapie met dubbele RAS-blokkade in combinatie met een ACE-remmer
3
4
5
ONgoing Telmisartan Alone and in Combination with Ramipril Global Endpoint Trial
Veterans Affairs Nephropathy in Diabetes
Aliskiren Trial in Type 2 Diabetes Using Cardiorenal Endpoints
160
van voordeel kan zijn bij bepaalde patiënten die geen andere behandelingen voor hartfalen kunnen
gebruiken, mits deze wordt gebruikt onder toezicht van een specialist en op voorwaarde van
frequente nauwlettende controle van nierfunctie, elektrolyten en bloeddruk.
161
Algehele conclusie
Het PRAC concludeerde dat de baten/risicoverhouding van op het RAS inwerkende middelen, ook in
de contekst van therapie met dubbele RAS-blokkade, gunstig blijft, op voorwaarde van de
overeengekomen herzieningen van de productinformatie.
Redenen voor de aanbeveling van het PRAC
Overwegende dat,
het PRAC de na het beschikbaar komen van nieuw bewijsmateriaal over de werkzaamheid en
veiligheid van therapie met dubbele RAS-blokkade via gecombineerd gebruik van ACE-
remmers, angiotensine-II-receptorblokkers of aliskiren door Italië geïnitieerde procedure
krachtens artikel 31 van Richtsnoer 2001/83/EG bestudeerde, om te bepalen of eventuele
reguleringsmaatregelen dienen te worden genomen m.b.t. de vergunningen voor het in de
handel brengen van de bij deze procedure betrokken producten;
het PRAC het geheel aan beschikbare gegevens, waaronder klinische proeven, meta-analyse en
publicaties, de antwoorden van de houder van de vergunning voor het in de handel brengen
alsmede het rapport van de Wetenschappelijke Adviesgroep m.b.t. cardiovasculaire kwesties
beoordeelde;
het PRAC van mening was dat er een aanzienlijke hoeveelheid bewijsmateriaal is, met name uit
de proeven ONTARGET, ALTITUDE en VA NEPHRON-D, dat overtuigend aantoont dat therapie
met dubbele RAS-blokkade via gecombineerd gebruik van ACE-remmers, angiotensine-II-
receptorblokkers of aliskiren in vergelijking met monotherapie gepaard gaat met een verhoogd
risico op bijwerkingen, waaronder hypotensie, hyperkaliëmie en nierfalen;
het PRAC oordeelde dat de beschikbare werkzaamheidsgegevens aangeven dat therapie met
dubbele RAS-blokkade geen significant voordeel biedt bij de algemene patiëntenpopulatie,
hoewel bepaalde subpopulaties van patiënten voordeel kunnen hebben van behandeling, mits
deze uitsluitend onder toezicht van een specialist plaatsvindt en op voorwaarde van frequente
nauwlettende controle van nierfunctie, elektrolyten en bloeddruk;
het PRAC van mening was dat de vastgestelde problemen m.b.t. de veiligheid en het gebrek
aan werkzaamheid van therapie met dubbele RAS-blokkade een klasse-effect zijn en dat de
conclusies van de beoordeling daarom van toepassing zijn voor alle bij deze procedure
betrokken werkzame stoffen;
het PRAC ook van mening was dat de vastgestelde problemen m.b.t. tot de veiligheid en het
gebrek aan aanvullende werkzaamheid van therapie met dubbele RAS-blokkade adequaat
kunnen worden beheerst via veranderingen in de productinformatie, zonder dat hiervoor
aanvullende risicobeperkende maatregelen nodig zijn;
concludeerde het PRAC dientengevolge dat de baten/risicoverhouding van op het RAS inwerkende
middelen gunstig blijft, mits de productinformatie hiervan wordt herzien om de problemen in
verband met therapie met dubbele RAS-blokkade weer te geven. Na bestudering van de zaak deed
het PRAC daarom de aanbeveling om de vergunningen voor het in de handel brengen van op het
RAS inwerkende middelen te wijzigen.
162
2 – Gedetailleerde toelichting op de wetenschappelijke redenen voor de
verschillen met de aanbeveling van het PRAC
Na de aanbeveling van het PRAC te hebben beoordeeld, heeft het CHMP ingestemd met de
algemene wetenschappelijke conclusies en redenen voor de aanbeveling. Het CHMP was echter van
mening dat kleine aanvullende veranderingen nodig waren in de voorgestelde bewoording voor de
samenvatting van de productkenmerken. Om de bewoording voor de twee stoffen verder te
harmoniseren werden veranderingen aangebracht in de indicatie hartfalen in rubriek 4.4 voor
candesartan-bevattende producten en in rubriek 4.2 en 4.4 voor valsartan-bevattende producten.
Daarnaast werden een aantal typografische en QRD-gerelateerde wijzigingen aangebracht. Met
name de door het PRAC aanbevolen contra-indicatieverklaringen werden geschrapt uit rubriek 5.1
(waar voorgesteld) en uit rubriek 4.4 voor aliskiren, aangezien deze al waren voorgesteld in rubriek
4.3 en daarom overbodig werden geacht. Indien relevant werden corresponderende veranderingen
aangebracht in de op dit moment goedgekeurde productinformatie.
Advies van het CHMP
Na bestudering van de aanbeveling van het PRAC is het CHMP het eens met diens algemene
wetenschappelijke conclusies en is het van mening dat de vergunningen voor het in de handel
brengen van op het RAS inwerkende middelen dienen te worden gewijzigd.
163

Rasilez HCT 150 mg/12,5 mg filmomhulde tabletten
Rasilez HCT 150 mg/25 mg filmomhulde tabletten
Rasilez HCT 300 mg/12,5 mg filmomhulde tabletten
Rasilez HCT 300 mg/25 mg filmomhulde tabletten
Aliskiren/hydrochloorthiazide
Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke
informatie in voor u.
-
Bewaar deze bijsluiter. Misschien hebt u hem later weer nodig.
-
Hebt u nog vragen? Neem dan contact op met uw arts of apotheker.
-
Geef dit geneesmiddel niet door aan anderen, want het is alleen aan u voorgeschreven. Het kan
schadelijk zijn voor anderen, ook al hebben zij dezelfde klachten als u.
-
Krijgt u last van bijwerkingen? Neem dan contact op met uw arts of apotheker. Dit geldt ook
voor mogelijke bijwerkingen die niet in deze bijsluiter staan. Zie rubriek 4.
Inhoud van deze bijsluiter
1.
Wat is Rasilez HCT en waarvoor wordt dit middel gebruikt?
2.
Wanneer mag u Rasilez HCT niet gebruiken of moet u er extra voorzichtig mee zijn?
3.
Hoe neemt u Rasilez HCT in?
4.
Mogelijke bijwerkingen
5.
Hoe bewaart u Rasilez HCT?
6.
Inhoud van de verpakking en overige informatie
1.
Wat is Rasilez HCT en waarvoor wordt dit middel gebruikt?

Wat is Rasilez HCT?
Rasilez HCT tabletten bevatten twee actieve bestanddelen, genaamd aliskiren en hydrochloorthiazide.
Beide bestanddelen helpen om een hoge bloeddruk (hypertensie) te reguleren.
Aliskiren is een renineremmer. Het vermindert het gehalte van angiotensine II dat het lichaam kan
produceren. Angiotensine II leidt ertoe dat de bloedvaten vernauwen, waardoor de bloeddruk stijgt.
Door een vermindering van het gehalte van angiotensine II kunnen de bloedvaten verwijden waardoor
de bloeddruk daalt.
Hydrochloorthiazide behoort tot een geneesmiddelenklasse die thiazidediuretica wordt genoemd.
Hydrochloorthiazide verhoogt de urineproductie waardoor ook de bloeddruk daalt.
Een hoge bloeddruk vormt een hogere belasting voor het hart en de slagaders. Als dit lange tijd
aanhoudt, kan dit de bloedvaten van de hersenen, het hart en de nieren beschadigen en kan dit leiden
tot een beroerte, hartfalen, hartaanval of nierfalen. Een daling van de bloeddruk tot een normale
waarde vermindert het risico op de ontwikkeling van deze aandoeningen.

Waarvoor wordt dit middel gebruikt?
Rasilez HCT wordt gebruikt om hoge bloeddruk te behandelen bij volwassen patiënten. Het wordt
gebruikt bij patiënten bij wie de bloeddruk niet voldoende onder controle kan worden gebracht met
aliskiren of hydrochloorthiazide alleen. Het kan ook worden gebruikt bij patiënten bij wie de
bloeddruk voldoende onder controle is gebracht met aliskiren en hydrochloorthiazide ingenomen als
aparte tabletten ter vervanging van dezelfde dosis van de twee actieve stoffen.
2.
Wanneer mag u Rasilez HCT niet gebruiken of moet u er extra voorzichtig mee zijn?
-
U bent allergisch voor aliskiren of hydrochloorthiazide, van sulfonamiden afgeleide
geneesmiddelen (geneesmiddelen die worden gebruikt om borst of urineweginfecties te
behandelen) of voor een van de andere stoffen in dit geneesmiddel. Deze stoffen kunt u vinden
in rubriek 6.
-
als u de volgende vormen van angio-oedeem hebt gehad (moeilijkheden om te ademen, of te
slikken, of zwelling van het gezicht, de handen en voeten, ogen, lippen en/of tong):
-
angio-oedeem wanneer u aliskiren inneemt;
-
erfelijk angio-oedeem;
-
angio-oedeem zonder enige bekende oorzaak;
-
u bent meer dan 3 maanden zwanger. Rasilez HCT wordt ook niet aanbevolen vroeg tijdens de
zwangerschap ­ zie rubriek 'Zwangerschap';
-
u hebt ernstige lever- of nierproblemen;
-
u kunt niet plassen (anurie);
-
het kaliumgehalte in uw bloed is te laag ondanks behandeling;
-
het natriumgehalte in uw bloed is te laag;
-
het
calciumgehalte in uw bloed is te hoog;
-
u hebt jicht (urinezuurkristallen in de gewrichten);
-
als u ciclosporine (een geneesmiddel gebruikt bij transplantatie om orgaanafstoting te
voorkomen of voor andere aandoeningen, bijv. reumatoïde artritis of atopische dermatitis),
itraconazol (een geneesmiddel om schimmelinfecties te behandelen), of kinidine (een
geneesmiddel om het hartritme te verbeteren) gebruikt;
-
als u diabetes heeft of een nierfunctiestoornis en u wordt behandeld met een van de volgende
groepen geneesmiddelen die gebruikt worden om hoge bloeddruk te behandelen:
-
een angiotensineconverterend enzymremmer zoals enalapril, lisinopril, ramipril
of
-
een angiotensine II-receptorantagonist zoals valsartan, telmisartan, irbesartan.
Als een van bovenstaande op u van toepassing is, neem dan geen Rasilez HCT in en raadpleeg
uw arts.

Wanneer moet u extra voorzichtig zijn met dit middel?
Neem contact op met uw arts voordat u dit middel gebruikt:
-
als u een gestoorde nierfunctie hebt zal uw arts zorgvuldig overwegen of Rasilez HCT geschikt
is voor u en zal hij u zorgvuldig willen controleren;
-
als u een niertransplantaat hebt gehad;
-
als u leverproblemen hebt;
-
als u hartproblemen hebt;
-
als u reeds angio-oedeem hebt gehad (moeilijkheden om te ademen of te slikken, of zwelling
van het gezicht, handen en voeten, ogen, lippen en/of tong). Als dit gebeurt, stop dan de inname
van Rasilez HCT en neem contact op met uw arts;
-
als u diabetes (hoog suikergehalte in uw bloed) hebt;
-
als u hoge waarden van cholesterol of vetten in uw bloed hebt;
-
als u lijdt aan een ziekte die lupus erythematodes wordt genoemd (ook wel 'lupus' of 'SLE'
genoemd);
-
als u lijdt aan allergie of astma;
-
als u een van de volgende groepen geneesmiddelen neemt die ingenomen worden om hoge
bloeddruk te behandelen:
-
een angiotensineconverterend enzymremmer zoals enalapril, lisinopril, ramipril
of
-
een angiotensine II-receptorantagonist zoals valsartan, telmisartan, irbesartan.
-
als u op een zoutarm dieet staat;
-
als u tekenen en symptomen zoals abnormale dorst, droge mond, algehele zwakte, slaperigheid,
spierpijn of krampen, misselijkheid, overgeven of een uitzonderlijk snelle hartslag hebt die
kunnen duiden op een overmatig effect van hydrochloorthiazide;
-
als u huidreacties zoals uitslag krijgt nadat u in de zon bent geweest;
als u een vermindering van uw gezichtsvermogen of oogpijn ervaart. Dit kunnen symptomen
zijn van een verhoging van uw oogdruk en kan voorkomen binnen uren of weken na inname van
Rasilez HCT. Dit kan tot blijvende vermindering van het gezichtsvermogen leiden, indien niet
behandeld;
-
als u een stenose hebt van een renale arterie (een vernauwing van bloedvaten naar één of beide
nieren);
-
als u ernstig congestief hartfalen hebt (een aandoening van het hart waarbij het hart niet
voldoende bloed kan rondpompen in het lichaam).
Uw arts zal regelmatig uw nierfunctie, bloeddruk en het aantal elektrolyten (bv. kalium) in uw bloed
controleren.
Zie ook de informatie in de rubriek 'Wanneer mag u dit middel niet gebruiken?'
Vertel het aan uw arts als u denkt dat u zwanger bent (of zou kunnen worden). Rasilez HCT wordt
niet aanbevolen vroeg tijdens de zwangerschap en moet niet ingenomen worden als u meer dan
3 maanden zwanger bent omdat het ernstige schade kan veroorzaken bij uw baby als u het in die
periode gebruikt (zie rubriek 'Zwangerschap').

Kinderen en jongeren tot 18 jaar
Het gebruik van Rasilez HCT bij kinderen en jongeren tot 18 jaar wordt niet aanbevolen.

Ouderen
Bij de meerderheid van de patiënten die 65 jaar zijn of ouder geeft de dosis van 300 mg aliskiren geen
bijkomend voordeel bij de bloeddrukverlaging in vergelijking met de 150 mg dosis.

Gebruikt u nog andere geneesmiddelen?
Gebruikt u naast Rasilez HCT nog andere geneesmiddelen, of hebt u dat kort geleden gedaan of
bestaat de mogeljkheid dat u in de nabije toekomst andere geneesmiddelen gaat gebruiken? Vertel dat
dan uw arts of apotheker.
Het is met name belangrijk om uw arts in te lichten als u de volgende geneesmiddelen gebruikt:
-
lithium (een geneesmiddel dat gebruikt wordt om sommige types depressie te behandelen);
-
geneesmiddelen of andere stoffen die het kaliumgehalte in uw bloed verhogen, waaronder
kaliumsupplementen of zoutvervangingsmiddelen die kalium bevatten, kaliumsparende
geneesmiddelen en heparine;
-
geneesmiddelen die het kaliumgehalte in uw bloed kunnen verminderen, zoals diuretica
(plaspillen), corticosteroïden, laxeermiddelen, carbenoloxolon, amfotericine of penicilline G;
-
geneesmiddelen die 'torsades de pointes' (onregelmatige hartslag) kunnen veroorzaken, zoals
antiaritmica (geneesmiddelen gebruikt om hartproblemen te behandelen) en sommige
antipsychotica;
-
geneesmiddelen die het natriumgehalte in uw bloed kunnen verminderen, zoals antidepressiva,
antipsychotica, anti-epileptica (carbamazepine);
-
pijnstillers, zoals niet-steroïdale ontstekingsremmers (NSAIDs), inclusief selectieve cyclo-
oxygenase-2-remmers (Cox-2-remmers);
-
geneesmiddelen om de bloeddruk te verlagen, inclusief methyldopa, een angiotensine II-
receptorantagonist of een angiotensineconverterend enzymremmer (zie ook de informatie in
rubriek 'Wanneer mag u dit middel niet gebruiken?' en 'Wanneer moet u extra voorzichtig zijn
met dit middel?');
-
geneesmiddelen om de bloeddruk te verhogen zoals noradrenaline of adrenaline;
-
digoxine of andere digitalisglycosiden (geneesmiddelen gebruikt om hartaandoeningen te
behandelen);
-
vitamine D en calciumzouten;
-
geneesmiddelen voor de behandeling van diabetes (orale middelen zoals metformine of
insulines);
-
geneesmiddelen die het bloedsuikergehalte kunnen verhogen, zoals bètablokkers en diazoxide;
geneesmiddelen voor de behandeling van jicht, zoals allopurinol;
-
anticholinergica (geneesmiddelen die gebruikt worden voor de behandeling van diverse
aandoeningen zoals maag-darmkrampen, blaasspasmen, astma, reisziekte, spierspasmen, de
ziekte van Parkinson en als aanvulling op anesthesie);
-
amantadine (een geneesmiddel dat gebruikt wordt om Parkinson te behandelen, ook gebruikt
voor de behandeling of de preventie van bepaalde aandoeningen veroorzaakt door virussen);
-
cholestyramine, colestipol of andere harsen (stoffen die voornamelijk gebruikt worden voor de
behandeling van een hoog vetgehalte in het bloed);
-
cytotoxische geneesmiddelen (gebruikt voor de behandeling van kanker), zoals methotrexaat of
cyclofosfamide;
-
spierrelaxantia (geneesmiddelen die gebruikt worden tijdens operaties om de spieren te
ontspannen);
-
alcohol, slaappillen en anesthetica (geneesmiddelen die ervoor zorgen dat patiënten geopereerd
kunnen worden en andere procedures kunnen ondergaan);
-
jodiumhoudende contraststoffen (middelen gebruikt bij onderzoeken met beeldvorming);
-
geneesmiddelen tegen artritis.

Als u een van de volgende geneesmiddelen inneemt, is het mogelijk dat uw arts uw dosis moet
wijzigen en/of andere voorzorgsmaatregelen moet nemen:
-
furosemide of torasemide, geneesmiddelen die behoren tot de klasse van diuretica, of plaspillen,
die gebruikt worden om de hoeveelheid urine die u produceert te verhogen;
-
sommige geneesmiddelen die gebruikt worden om infecties te behandelen, zoals ketoconazol;
-
verapamil, een geneesmiddel dat gebruikt wordt om de bloeddruk te verlagen, om het hartritme
te verbeteren, of om angina pectoris te behandelen.

Waarop moet u letten met eten en drinken?
U moet vermijden dit geneesmiddel in te nemen samen met vruchtensap en/of dranken die
plantaardige extracten bevatten (waaronder kruidenthee).

Zwangerschap
Neem dit geneesmiddel niet in als u zwanger bent (zie rubriek 'Wanneer mag u dit middel niet
gebruiken?'). Als u zwanger wordt terwijl u dit geneesmiddel gebruikt, moet u onmiddellijk stoppen
het te gebruiken en met uw arts overleggen. Bent u zwanger, denkt u zwanger te zijn of wilt u zwanger
worden? Neem dan contact op met uw arts of apotheker voordat u dit geneesmiddel gebruikt. Uw arts
zal u normaal gesproken adviseren te stoppen met het gebruik van Rasilez HCT voordat u zwanger
wordt, en zal u adviseren om een ander geneesmiddel te nemen in plaats van Rasilez HCT. Het
gebruik van Rasilez HCT wordt tijdens de zwangerschap afgeraden, en het mag niet worden gebruikt
wanneer u langer dan 3 maanden zwanger bent, omdat het bij gebruik na de derde maand van de
zwangerschap ernstig letsel bij uw baby kan veroorzaken.

Borstvoeding
Vertel het aan uw arts
als u borstvoeding geeft of wilt starten met het geven van borstvoeding. Het
gebruik van Rasilez HCT wordt afgeraden bij vrouwen die borstvoeding geven, en uw arts kan een
andere behandeling voor u kiezen als u borstvoeding wilt geven.

Rijvaardigheid en het gebruik van machines
Dit geneesmiddel kan u duizelig maken. Rijd niet of gebruik geen gereedschap of machines als u dit
symptoom ervaart.

Rasilez HCT bevat lactose en tarwezetmeel
Rasilez HCT bevat lactose (melksuiker). Indien uw arts u heeft meegedeeld dat u bepaalde suikers
niet verdraagt, neem dan contact op met uw arts voordat u dit geneesmiddel inneemt.
Rasilez HCT bevat tarwezetmeel en is geschikt voor mensen met coeliakie. Patiënten met een
overgevoeligheid voor tarwe (anders dan coeliakie) dienen dit geneesmiddel niet te gebruiken.

Hoe neemt u Rasilez HCT in?
Gebruik dit geneesmiddel altijd precies zoals uw arts u dat heeft verteld. Twijfelt u over het juiste
gebruik? Neem dan contact op met uw arts of apotheker.
De gebruikelijke dosering van Rasilez HCT is één tablet per dag. Het bloeddrukverlagend effect is
aanwezig binnen één week na het begin van de behandeling.
Rasilez HCT kan aan u voorgeschreven zijn omdat uw vorige behandeling met een geneesmiddel dat
een van de actieve stoffen van Rasilez HCT bevat uw bloeddruk niet genoeg verlaagde. Als dit het
geval is, zal uw arts u vertellen hoe over te gaan van die behandeling naar Rasilez HCT.

Toedieningswijze
Slik de tablet in zijn geheel in met water. U moet dit geneesmiddel eenmaal per dag innemen samen
met een lichte maaltijd, bij voorkeur elke dag op hetzelfde tijdstip. U moet vermijden dit
geneesmiddel in te nemen samen met vruchtensap en/of dranken die plantaardige extracten bevatten
(waaronder kruidenthee). Tijdens de behandeling kan uw arts uw dosering aanpassen afhankelijk van
de reactie van uw bloeddruk.

Hebt u te veel van dit middel ingenomen?
Als u per ongeluk teveel Rasilez HCT tabletten hebt ingenomen, raadpleeg dan onmiddellijk een arts.
Mogelijk heeft u medische zorg nodig.

Bent u vergeten dit middel in te nemen?
Als u een dosis van dit geneesmiddel vergeet in te nemen, neem het dan in zodra u het zich herinnert
en neem vervolgens de volgende dosis in op het gebruikelijke tijdstip. Als u zich de vergeten dosis pas
de volgende dag herinnert, dient u gewoonweg de volgende tablet op het gebruikelijke tijdstip in te
nemen.
Neem
geen dubbele dosis (twee tabletten in één keer) om een vergeten dosis in te halen.

Stop niet met het innemen van dit geneesmiddel, ook als u zich goed voelt tenzij uw arts u zegt dit
te doen.
Mensen met een hoge bloeddruk merken vaak niet de symptomen van de aandoening op. Velen voelen
zich vrij normaal. Het is zeer belangrijk dat u dit geneesmiddel precies inneemt zoals uw arts u heeft
verteld om de beste resultaten te krijgen en om het risico van bijwerkingen te verminderen. Houd u
aan de afspraken met de arts, zelfs als u zich goed voelt.

Hebt u nog andere vragen over het gebruik van dit geneesmiddel? Neem dan contact op met uw
arts of apotheker.
4.
Mogelijke bijwerkingen
Zoals elk geneesmiddel kan ook dit geneesmiddel bijwerkingen hebben, al krijgt niet iedereen
daarmee te maken.
De meest voorkomende bijwerking van Rasilez HCT is diarree.
Zoals bij elke combinatie van twee actieve bestanddelen kunnen bijwerkingen die verband houden
met elk individueel bestanddeel niet uitgesloten worden. De bijwerkingen die eerder zijn gemeld met
een van de actieve stoffen (aliskiren en hydrochloorthiazide) van Rasilez HCT en hieronder vermeld
kunnen zich voordoen met Rasilez HCT.

Sommige bijwerkingen kunnen ernstig zijn:
Enkele patiënten hebben deze ernstige bijwerkingen gekregen.
Als een van de volgende
bijwerkingen optreedt, moet u onmiddellijk uw arts raadplegen:
Ernstige allergische reactie, met symptomen zoals huiduitslag, jeuk, zwelling van het gezicht of
lippen of tong, moeilijkheden om te ademen, duizeligheid (zelden: komt voor bij maximaal 1 op
1.000 gebruikers).
·
Misselijkheid, verlies van eetlust, donker gekleurde urine of geelkleuring van huid en ogen
(verschijnselen van leverfunctiestoornis) (frequentie niet bekend).
Andere bijwerkingen kunnen zijn:
Zeer vaak (komt voor bij meer dan 1 op 10 gebruikers):
·
Laag kaliumgehalte in het bloed
·
Verhoogd vetgehalte in het bloed
Vaak (komt voor bij maximaal 1 op 10 gebruikers):
·
Diarree
·
Gewrichtspijn (artralgie)
·
Hoge kaliumspiegel in het bloed
·
Duizeligheid
·
Hoog urinezuurgehalte in het bloed
·
Laag magnesiumgehalte in het bloed
·
Laag natriumgehalte in het bloed
·
Duizeligheid, flauwvallen bij opstaan
·
Verminderde eetlust
·
Misselijkheid en braken
·
Jeukende huiduitslag en andere types van huiduitslag
·
Onvermogen om een erectie te krijgen of te behouden
Soms (komt voor bij maximaal 1 op 100 gebruikers):
·
Lage bloeddruk
·
Huiduitslag (dit kan ook een verschijnsel zijn van allergische reacties of angio-oedeem ­ zie
'Zelden' voorkomende bijwerkingen hieronder)
·
Nieraandoeningen inclusief acuut nierfalen (sterk verminderde urineproductie)
·
Gezwollen handen, enkels of voeten (perifeer oedeem)
·
Ernstige huidreacties (toxische epidermale necrolyse en/of mondslijmvlies reacties ­ rode huid,
blaarvorming van de lippen, ogen of mond, schilferen van de huid, koorts)
·
Hartkloppingen
·
Hoesten
·
Jeuk
·
Jeukende huiduitslag (urticaria)
·
Verhoogde leverenzymen
Zelden (komt voor bij maximaal 1 op 1.000 gebruikers):
·
Ernstige allergische reactie (anafylactische reactie), allergische reacties (overgevoeligheid) en
angio-oedeem (met klachten zoals problemen om te ademen, te slikken, huiduitslag, jeuk,
netelroos of zwelling van het gelaat, handen en voeten, ogen, lippen en/of tong, duizeligheid)
·
Stijging van het creatininegehalte in het bloed
·
Rode huid (erytheem)
·
Laag aantal bloedplaatjes (soms met bloeding of blauwe plekken onder de huid)
·
Hoog calciumgehalte in het bloed
·
Hoog suikergehalte in het bloed
·
Verslechtering van de metabole toestand bij diabetes
·
Sombere stemming (ernstige neerslachtigheid)
·
Slaapstoornissen
·
Hoofdpijn
·
Tinteling of gevoelloosheid
Gezichtsstoornis
·
Onregelmatige hartslag
·
Buikklachten
·
Verstopping
·
Leveraandoening die gepaard kan gaan met gele huid en ogen
·
Verhoogde gevoeligheid van de huid voor de zon
·
Suiker in de urine
Zeer zelden (komt voor bij maximaal 1 op 10.000 gebruikers):
·
Koorts, keelpijn of mondzweren, vaker infecties (geen of lage aantallen witte bloedcellen)
·
Bleke huid, vermoeidheid, kortademigheid, donkergekleurde urine (hemolytische anemie)
·
Huiduitslag, jeuk, netelroos (galbulten), problemen met ademhalen of slikken, duizeligheid
(overgevoeligheidsreacties)
·
Verwardheid, vermoeidheid, spiertrekkingen en spasmen, snelle ademhaling (hypochloremische
alkalose)
·
Ademhalingsmoeilijkheden met koorts, hoesten, piepende ademhaling, kortademigheid
(ademnood, inclusief pneumonitis en longoedeem)
·
Ernstige pijn in de bovenbuik (ontsteking van de alvleesklier)
·
Huiduitslag in het gezicht, gewrichtspijn, spieraandoeningen, koorts (lupus erythematosus)
·
Bloedvatontsteking met symptomen zoals huiduitslag, paarsrode vlekken, koorts (vasculitis)
·
Ernstige huidaandoening die huiduitslag, een rode huid, blaren op de lippen, ogen of mond,
schilferende huid en koorts veroorzaakt (toxische epidermale necrolyse)
Niet bekend (kan met de beschikbare gegevens niet worden bepaald):
·
Zwakte
·
Blauwe plekken en veelvuldige infecties (aplastische anemie)
·
Vermindering van gezichtsvermogen of oogpijn door hoge druk (een mogelijk teken van acuut
geslotenhoekglaucoom)
·
Ernstige huidaandoening die huiduitslag veroorzaakt, rode huid, blaarvorming op de lippen,
ogen of mond, schilferende huid, koorts (multiform erytheem)
·
Spierspasmen
·
Ernstige gedaalde urineproductie (mogelijk teken van nieraandoening of nierfalen), zwakte
(asthenie)
·
Koorts
·
Draaiduizeligheid

Als een van deze u ernstig treft, neem dan contact op met uw arts. Het is mogelijk dat u moet
stoppen met de inname van Rasilez HCT.

Het melden van bijwerkingen
Krijgt u last van bijwerkingen, neem dan contact op met uw arts of apotheker. Dit geldt ook voor
mogelijke bijwerkingen die niet in deze bijsluiter staan. U kunt bijwerkingen ook rechtstreeks melden
via het nationale meldsysteem zoals vermeld in aanhangsel V. Door bijwerkingen te melden, kunt u
ons helpen meer informatie te verkrijgen over de veiligheid van dit geneesmiddel.
5.
Hoe bewaart u Rasilez HCT?
Buiten het zicht en bereik van kinderen houden.
Gebruik dit geneesmiddel niet meer na de uiterste houdbaarheidsdatum. Die is te vinden op de doos.
Daar staat een maand en een jaar. De laatste dag van die maand is de uiterste houdbaarheidsdatum.
Bewaren beneden 30°C.
Bewaar in de oorspronkelijke verpakking ter bescherming tegen vocht.
6.
Inhoud van de verpakking en overige informatie
-
Elke Rasilez HCT 150 mg/12,5 mg filmomhulde tablet bevat 150 mg aliskiren (als
hemifumaraat) en 12,5 mg hydrochloorthiazide. De andere stoffen in dit middel zijn:
microkristallijne cellulose, crospovidon, lactosemonohydraat, tarwezetmeel, povidon,
magnesiumstearaat, colloïdaal siliciumdioxide, talk, hypromellose, macrogol, titaandioxide
(E171).
-
Elke Rasilez HCT 150 mg/25 mg filmomhulde tablet bevat 150 mg aliskiren (als hemifumaraat)
en 25 mg hydrochloorthiazide. De andere stoffen in dit middel zijn: microkristallijne cellulose,
crospovidon, lactosemonohydraat, tarwezetmeel, povidon, magnesiumstearaat, colloïdaal
siliciumdioxide, talk, hypromellose, macrogol, titaandioxide (E171), rood ijzeroxide (E172),
geel ijzeroxide (E172).
-
Elke Rasilez HCT 300 mg/12,5 mg filmomhulde tablet bevat 300 mg aliskiren (als
hemifumaraat) en 12,5 mg hydrochloorthiazide. De andere stoffen in dit middel zijn:
microkristallijne cellulose, crospovidon, lactosemonohydraat, tarwezetmeel, povidon,
magnesiumstearaat, colloïdaal siliciumdioxide, talk, hypromellose, macrogol, titaandioxide
(E171), rood ijzeroxide (E172), zwart ijzeroxide (E172).
-
Elke Rasilez HCT 300 mg/25 mg filmomhulde tablet bevat 300 mg aliskiren (als hemifumaraat)
en 25 mg hydrochloorthiazide. De andere stoffen in dit middel zijn: microkristallijne cellulose,
crospovidon, lactosemonohydraat, tarwezetmeel, povidon, magnesiumstearaat, colloïdaal
siliciumdioxide, talk, hypromellose, macrogol, titaandioxide (E171), rood ijzeroxide (E172),
geel ijzeroxide (E172).

Hoe ziet Rasilez HCT eruit en hoeveel zit er in een verpakking?
Rasilez HCT 150 mg/12,5 mg filmomhulde tabletten zijn witte, ovale filmomhulde tabletten met de
opdruk `LCI' op de ene zijde en `NVR' op de andere zijde.
Rasilez HCT 150 mg/25 mg filmomhulde tabletten zijn lichtgele, ovale filmomhulde tabletten met de
opdruk `CLL' op de ene zijde en `NVR' op de andere zijde.
Rasilez HCT 300 mg/12,5 mg filmomhulde tabletten zijn paarswitte, ovale filmomhulde tabletten met
de opdruk `CVI' op de ene zijde en `NVR' op de andere zijde.
Rasilez HCT 300 mg/25 mg filmomhulde tabletten zijn lichtgele, ovale filmomhulde tabletten met de
opdruk `CVV' op de ene zijde en `NVR' op de andere zijde.
Rasilez HCT is verkrijgbaar in verpakkingen met 7, 14, 28, 30, 50, 56, 90 of 98 tabletten.
Verpakkingen met 90 (3x30), 98 (2x49) of 280 (20x14) tabletten zijn multiverpakkingen.
Het kan voorkomen dat niet alle verpakkingsgrootten of sterktes in de handel worden gebracht in uw
land.

Houder van de vergunning voor het in de handel brengen
Novartis Europharm Limited
Wimblehurst Road
Horsham
West Sussex, RH12 5AB
Verenigd Koninkrijk

Fabrikant
Novartis Farma S.p.A.
Via Provinciale Schito 131
I-80058 Torre Annunziata/NA
Italië
Neem voor alle informatie met betrekking tot dit geneesmiddel contact op met de lokale
vertegenwoordiger van de houder van de vergunning voor het in de handel brengen:
België/Belgique/Belgien
Lietuva
Novartis Pharma Services Inc.
Tél/Tel: +32 2 246 16 11
Tel: +370 5 269 16 50


Luxembourg/Luxemburg
Novartis Pharma Services Inc.
Novartis Pharma N.V.
.: +359 2 489 98 28
Tél/Tel: +32 2 246 16 11


Ceská republika
Magyarország
Novartis s.r.o.
Novartis Hungária Kft. Pharma
Tel: +420 225 775 111
Tel.: +36 1 457 65 00

Danmark
Malta
Novartis Healthcare A/S
Novartis Pharma Services Inc.
Tlf: +45 39 16 84 00
Tel: +356 2122 2872

Deutschland
Nederland
Novartis Pharma GmbH
Novartis Pharma B.V.
Tel: +49 911 273 0
Tel: +31 26 37 82 111

Eesti
Norge
Novartis Pharma Services Inc.
Novartis Norge AS
Tel: +372 66 30 810
Tlf: +47 23 05 20 00


Österreich
Novartis (Hellas) A.E.B.E.
Novartis Pharma GmbH
: +30 210 281 17 12
Tel: +43 1 86 6570

España
Polska
Novartis Farmacéutica, S.A.
Novartis Poland Sp. z o.o.
Tel: +34 93 306 42 00
Tel.: +48 22 375 4888

France
Portugal
Novartis Pharma S.A.S.
Novartis Farma - Produtos Farmacêuticos, S.A.
Tél: +33 1 55 47 66 00
Tel: +351 21 000 8600

Hrvatska

România
Novartis Hrvatska d.o.o.
Novartis Pharma Services Romania SRL
Tel. +385 1 6274 220
Tel: +40 21 31299 01


Ireland

Slovenija
Novartis Ireland Limited
Novartis Pharma Services Inc.
Tel: +353 1 260 12 55
Tel: +386 1 300 75 50

Ísland
Slovenská republika
Vistor hf.
Novartis Slovakia s.r.o.
Sími: +354 535 7000
Tel: +421 2 5542 5439


Italia
Suomi/Finland
Novartis Farma S.p.A.
Novartis Finland Oy
Tel: +39 02 96 54 1
Puh/Tel: +358 (0)10 6133 200


Sverige
Novartis Pharma Services Inc.
Novartis Sverige AB
: +357 22 690 690
Tel: +46 8 732 32 00


Latvija
United Kingdom
Novartis Pharmaceuticals UK Ltd.
Tel: +371 67 887 070
Tel: +44 1276 698370



Deze bijsluiter is voor het laatst goedgekeurd in

Andere informatiebronnen
Meer informatie over dit geneesmiddel is beschikbaar op de website van het Europees
Geneesmiddelenbureau (http://www.ema.europa.eu).
Bijlage IV
Wetenschappelijke conclusies, redenen voor wijziging van de
voorwaarden verbonden aan de vergunningen voor het in de handel
brengen en gedetailleerde toelichting op de wetenschappelijke redenen
voor de verschillen met de aanbeveling van het PRAC


wetenschappelijke redenen voor de verschillen met de aanbeveling van
het PRAC
1 ­ Algehele samenvatting van de wetenschappelijke beoordeling door het PRAC
Het renine-angiotensinesysteem (RAS) is een hormoonsysteem dat de bloeddruk en de vochtbalans
reguleert. Op het RAS inwerkende middelen werken door verschillende stadia van het renine-
angiotensinesysteem te blokkeren, waardoor de bloeddruk wordt verlaagd, en het gebruik ervan bij
de behandeling van hypertensie en de complicaties hiervan (waaronder acuut myocardinfarct,
congestief hartfalen en chronische nierziekte) wordt in veel huidige klinische richtsnoeren
aanbevolen. Op het RAS inwerkende middelen omvatten angiotensineconverterende
enzymremmers (ACE-remmers) zoals benazepril, captopril, cilazapril, delapril, enalapril, fosinopril,
imidapril, lisinopril, moëxipril, perindopril, quinapril, ramipril, spirapril, trandolapril en zofenopril),
angiotensinereceptorblokkers (ARB's) zoals candesartan, telmisartan, valsartan, irbesartan,
eprosartan, olmesartan, losartan en azilsartan en directe renineremmers zoals aliskiren.
Het concept van dubbele RAS-blokkade via gecombineerd gebruik van verschillende op het RAS
inwerkende middelen ontstond aan het eind van de jaren 1990 op basis van een proefmodel waarin
werd verondersteld dat gecombineerd gebruik van een ARB, een ACE-remmer of aliskiren een meer
complete blokkade van het RAS teweeg zou kunnen brengen, wat zich zou kunnen vertalen in
betere controle over de bloeddruk en nefroprotectieve en cardioprotectieve effecten. De afgelopen
jaren zijn echter nieuwe gegevens beschikbaar gekomen die twijfels hebben doen rijzen over de
werkzaamheid en waardoor veiligheidsproblemen zijn vastgesteld in verband met therapie met
dubbele RAS-blokkade via gecombineerd gebruik van ACE-remmers, ARB's of aliskiren. Met name
de publicatie van een meta-analyse door Makani et al1 m.b.t. meer dan 68 000 patiënten zorgde
voor bezorgdheid dat het combineren van verschillende op het RAS inwerkende middelen, in
vergelijking met het gebruik van één enkel op het RAS inwerkend middel, gepaard kan gaan met
een verhoogd risico op hyperkaliëmie, hypotensie en nierfalen. Daarnaast wees de meta-analyse
erop dat het gebruik van meerdere op het RAS inwerkende middelen voor wat betreft het
verminderen van de totale mortaliteit mogelijk geen gunstigere werking heeft dan het gebruik van
één enkel op het RAS inwerkend middel. Er werd opgemerkt dat het Comité voor geneesmiddelen
voor menselijk gebruik (CHMP) krachtens artikel 20 van Verordening (EG) nr. 726/2004 al een
beoordeling 2 had uitgevoerd voor aliskiren-bevattende producten, waarbij werd geconcludeerd dat
deze producten gecontra-indiceerd dienen te zijn bij patiënten met diabetes mellitus of matige tot
ernstige nierinsufficiëntie die ACE-remmers of ARB's gebruiken.
Na bestudering van het nieuwe beschikbare bewijsmateriaal uit de wetenschappelijke literatuur en
gezien de ernst van de vastgestelde veiligheidsproblemen, besloot het Italiaanse
geneesmiddelenbureau (AIFA) op 17 april een beoordeling krachtens artikel 31 van Richtlijn
2001/83/EG van de Raad te initiëren, waarbij de zaak werd doorverwezen naar het
Risicobeoordelingscomité voor geneesmiddelenbewaking (PRAC) en waarbij het PRAC werd
verzocht een aanbeveling te doen over de baten/risicoverhouding van therapie met dubbele RAS-
blokkade via gecombineerd gebruik van ACE-remmers, ARB´s of aliskiren en of eventuele
reguleringsmaatregelen dienen te worden genomen m.b.t. de vergunningen voor het in de handel
brengen van de bij deze procedure betrokken producten.
1 Makani H, Bangalore S, Desouza KA, Shah A, Messerli FH. Efficacy and safety of dual blockade of the renin-
angiotensin system: meta-analysis of randomized trials. BMJ. 2013 Jan 28;346:f360. doi: 10.1136/bmj.f360.
2 European Medicines Agency recommends new contraindications and warnings for aliskiren-containing medicines,
17/02/2012,
http://www.ema.europa.eu/ema/index.jsp?curl=pages/news_and_events/news/2012/02/news_detail_001446.jsp&mi
d=WC0b01ac058004d5c1
Het PRAC oordeelde dat de beschikbare werkzaamheidsgegevens aangeven dat therapie met
dubbele RAS-blokkade bij de algemene patiëntenpopulatie geen significant voordeel biedt, hoewel
er aanwijzingen zijn dat sommige geselecteerde subpopulaties van patiënten voordeel kunnen
hebben van deze therapie met dubbele RAS-blokkade. Met name uit een aantal onderzoeken bij
patiënten met hartfalen is gebleken dat het toevoegen van een tweede op het RAS inwerkend
middel bij patiënten met hartfalen de ziekenhuisopnames vanwege hartfalen kan verminderen, wat
als een betekenisvol klinisch eindpunt wordt beschouwd. Het PRAC concludeerde daarom dat
therapie met dubbele RAS-blokkade niet standaard dient te worden gebruikt bij de behandeling
van hartfalen en niet wordt aanbevolen bij de algemene populatie, hoewel het van voordeel kan
zijn bij bepaalde patiënten die symptomatisch blijven terwijl ze monotherapie krijgen of die anders
geen alternatieve therapieën kunnen gebruiken, waaronder mogelijk patiënten met diabetische
nefropathie. Behandeling dient alleen plaats te vinden onder toezicht van een specialist en op
voorwaarde van frequente nauwlettende controle van nierfunctie, elektrolyten en bloeddruk.
Het PRAC oordeelde dat het geheel aan beschikbare gegevens er sterk op wijst dat de vastgestelde
problemen m.b.t. de veiligheid en het gebrek aan werkzaamheid een klasse-effect zijn en was
daarom van mening dat de conclusies van de beoordeling van toepassing zijn op alle bij de
procedure betrokken werkzame stoffen.
Het PRAC was van mening dat de tijdens deze procedure vastgestelde problemen m.b.t. de
veiligheid en het gebrek aan werkzaamheid van therapie met dubbele RAS-blokkade adequaat
kunnen worden beheerst door veranderingen in de productinformatie, zonder dat hiervoor
aanvullende risicobeperkende maatregelen nodig zijn. Het PRAC concludeerde daarom dat de
productinformatie van alle op het RAS inwerkende middelen dient te worden herzien om de
vastgestelde risico's weer te geven en een leidraad te vormen voor voorschrijvers en patiënten. Er
werd een waarschuwing ingevoegd om te vermelden dat therapie met dubbele RAS-blokkade via
gecombineerd gebruik van ACE-remmers, ARB's of aliskiren niet wordt aanbevolen en, indien zulks
absoluut noodzakelijk wordt geacht, alleen dient plaats te vinden onder toezicht van een specialist
en op voorwaarde van frequente nauwlettende controle van nierfunctie, elektrolyten en bloeddruk.
Het PRAC gaf echter, op basis van gegevens uit de onderzoeken ONTARGET3 en VA NEPHRON-D4,
duidelijk aan dat ACE-remmers en ARB's niet gelijktijdig mogen worden gebruikt bij patiënten met
diabetische nefropathie. Het PRAC was ook van mening dat de op de gegevens van onderzoek
ALTITUDE5 gebaseerde contra-indicatie m.b.t. het gelijktijdige gebruik van ACE-remmers of ARB's
met aliskiren-bevattende producten bij patiënten met diabetes mellitus of nierinsufficiëntie
(glomerulaire filtratiesnelheid (GFR) < 60 ml/min/1,73 m2) werd bevestigd door de beoordeelde
aanvullende gegevens en dat deze ook dient te worden geïmplementeerd in de productinformatie
van ARB's en ACE-remmers. Voor candesartan- en valsartan-bevattende producten, die ook zijn
goedgekeurd bij de behandeling van hartfalen, werd aanvullende informatie overeengekomen om
het feit weer te geven dat therapie met dubbele RAS-blokkade in combinatie met een ACE-remmer

3 ONgoing Telmisartan Alone and in Combination with Ramipril Global Endpoint Trial
4 Veterans Affairs Nephropathy in Diabetes
5 Aliskiren Trial in Type 2 Diabetes Using Cardiorenal Endpoints
Het PRAC concludeerde dat de baten/risicoverhouding van op het RAS inwerkende middelen, ook in
de contekst van therapie met dubbele RAS-blokkade, gunstig blijft, op voorwaarde van de
overeengekomen herzieningen van de productinformatie.
Redenen voor de aanbeveling van het PRAC
Overwegende dat,
· het PRAC de na het beschikbaar komen van nieuw bewijsmateriaal over de werkzaamheid en
veiligheid van therapie met dubbele RAS-blokkade via gecombineerd gebruik van ACE-
remmers, angiotensine-II-receptorblokkers of aliskiren door Italië geïnitieerde procedure
krachtens artikel 31 van Richtsnoer 2001/83/EG bestudeerde, om te bepalen of eventuele
reguleringsmaatregelen dienen te worden genomen m.b.t. de vergunningen voor het in de
handel brengen van de bij deze procedure betrokken producten;
· het PRAC het geheel aan beschikbare gegevens, waaronder klinische proeven, meta-analyse en
publicaties, de antwoorden van de houder van de vergunning voor het in de handel brengen
alsmede het rapport van de Wetenschappelijke Adviesgroep m.b.t. cardiovasculaire kwesties
beoordeelde;
· het PRAC van mening was dat er een aanzienlijke hoeveelheid bewijsmateriaal is, met name uit
de proeven ONTARGET, ALTITUDE en VA NEPHRON-D, dat overtuigend aantoont dat therapie
met dubbele RAS-blokkade via gecombineerd gebruik van ACE-remmers, angiotensine-II-
receptorblokkers of aliskiren in vergelijking met monotherapie gepaard gaat met een verhoogd
risico op bijwerkingen, waaronder hypotensie, hyperkaliëmie en nierfalen;
· het PRAC oordeelde dat de beschikbare werkzaamheidsgegevens aangeven dat therapie met
dubbele RAS-blokkade geen significant voordeel biedt bij de algemene patiëntenpopulatie,
hoewel bepaalde subpopulaties van patiënten voordeel kunnen hebben van behandeling, mits
deze uitsluitend onder toezicht van een specialist plaatsvindt en op voorwaarde van frequente
nauwlettende controle van nierfunctie, elektrolyten en bloeddruk;
· het PRAC van mening was dat de vastgestelde problemen m.b.t. de veiligheid en het gebrek
aan werkzaamheid van therapie met dubbele RAS-blokkade een klasse-effect zijn en dat de
conclusies van de beoordeling daarom van toepassing zijn voor alle bij deze procedure
betrokken werkzame stoffen;
· het PRAC ook van mening was dat de vastgestelde problemen m.b.t. tot de veiligheid en het
gebrek aan aanvullende werkzaamheid van therapie met dubbele RAS-blokkade adequaat
kunnen worden beheerst via veranderingen in de productinformatie, zonder dat hiervoor
aanvullende risicobeperkende maatregelen nodig zijn;
concludeerde het PRAC dientengevolge dat de baten/risicoverhouding van op het RAS inwerkende
middelen gunstig blijft, mits de productinformatie hiervan wordt herzien om de problemen in
verband met therapie met dubbele RAS-blokkade weer te geven. Na bestudering van de zaak deed
het PRAC daarom de aanbeveling om de vergunningen voor het in de handel brengen van op het
RAS inwerkende middelen te wijzigen.
verschillen met de aanbeveling van het PRAC

Na de aanbeveling van het PRAC te hebben beoordeeld, heeft het CHMP ingestemd met de
algemene wetenschappelijke conclusies en redenen voor de aanbeveling. Het CHMP was echter van
mening dat kleine aanvullende veranderingen nodig waren in de voorgestelde bewoording voor de
samenvatting van de productkenmerken. Om de bewoording voor de twee stoffen verder te
harmoniseren werden veranderingen aangebracht in de indicatie hartfalen in rubriek 4.4 voor
candesartan-bevattende producten en in rubriek 4.2 en 4.4 voor valsartan-bevattende producten.
Daarnaast werden een aantal typografische en QRD-gerelateerde wijzigingen aangebracht. Met
name de door het PRAC aanbevolen contra-indicatieverklaringen werden geschrapt uit rubriek 5.1
(waar voorgesteld) en uit rubriek 4.4 voor aliskiren, aangezien deze al waren voorgesteld in rubriek
4.3 en daarom overbodig werden geacht. Indien relevant werden corresponderende veranderingen
aangebracht in de op dit moment goedgekeurde productinformatie.

Advies van het CHMP
Na bestudering van de aanbeveling van het PRAC is het CHMP het eens met diens algemene
wetenschappelijke conclusies en is het van mening dat de vergunningen voor het in de handel
brengen van op het RAS inwerkende middelen dienen te worden gewijzigd.

Faites attention

  • N'utilisez pas de médicaments sans l'avis de votre médecin
  • Ne faites confiance qu’aux notices accompagnant vos médicaments
  • N'utilisez pas de médicaments dont la de péremption est dépassée
  • Les notices sont fournies par l'AFMPS